ისტორიულ-გეოგრაფიული ექსკურსი

ვანის მუნიციპალიტეტის გეოგრაფია

ვანისმუნიციპალიტეტი თვითმმართველიერთეულია იმერეთისმხარეში. 1930 წელსგამოიყოცალკერაიონად. მდებარეობს იმერეთის უკიდურესსამხრეთ-დასავლეთნაწილში. მუნიციპალიტეტსესაზრვრება ბაღდათის, სამტრედიის, წყალტუბოს, ადიგენისა და ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტები. რელიეფისმთავარიერთეულებია მესხეთისქედის ჩრდილოეთკალთა, იმერეთისდაბლობი დამათშორისგარდამავალისამხრეთიიმერეთისგორაკ-ბორცვიანიმთისწინეთი. ჩრდილოეთინაწილიუჭირავსიმერეთისდაბლობს. ჩრდილოეთითმუნიციპალიტეტისსაზღვარსგასდევსმდინარე რიონი. ვანისტერიტორიაზემიედინებამდინარეები: სულორი, ყუმური დასხვები. მდინარეებსსათავეები მესხეთისქედის ჩრდილოეთკალთაზეაქვთ, ზღვისდონიდან 1500მ.
მთავარიწიაღისეულისიმდიდრეასამშენებლომასალები: ანდეზიტი, ბაზალტი, ალებასტრი (ინაშაური), კერამიკულითიხა, კირქვა (ისრითი), მინერალურიწყლები (ინაშაური, სულორი, ჭოკიანი), თერმულიწყლები (ამაღლება, სულორი).
ვანის მუნიციპალიტეტში 21 ადმინისტრაციული ერთეულია: ქ. ვანი , შუამთა , მუქედი, ციხესულორი, დიხაშხო , გადიდი, გორა, ტობანიერი , ამაღლება, მთისძირი, ფერეთა სალომინაო, სალხინო, საპრასია, სულორი, უხუთი, ყუმური, ზედავანი, ზეინდარი, ძულუხი და ბზვანი.
ეკონომიკისწამყვანიდარგია სოფლისმეურნეობა. სავარგულებსუკავია 16,2ჰა. ვაზისმთავარიჯიშებია: ცოლიკოური, ციცქა და ალადასტური. განვითარებულიააგრეთვემებოსტნეობა.
მუნიციპალიტეტისმთავარისატრანსპორტოკვანძიაქალაქი ვანი, რომელიცსაავტომობილოგზებითუკავშირდებაქალაქებს: ქუთაისს, ბაღდათს, სამტრედიას და ლანჩხუთს. ქალაქიუკავშირდებაკავკასიისძირითადსარკინიგზომაგისტრალებსქუთაისიდანდასამტრედიიდან.
ვანისეკონომიკისთვისმნიშვნელოვანიატურიზმი. ყველაზეცნობილიტურისტულიობიექტიაოთარლორთქიფანიძისსახელობისვანისარქეოლოგიურიმუზეუმ-ნაკრძალი. მისისრულირეაბილიტაციადასრულდება 2016 წელს, რისშედეგადვანისმუზეუმიიქნებასაუკეთესოამიერკავკასიისრეგიონშ. არქეოლოგიურმუზეუმშიგანთავსდებასარესტავრაციოდაფონდებისგანყოფილებები, ბავშვთასაგანმანათლებლოცენტრი, ბიბლიოთეკა, მოეწყობა თანამედროვეტქნოლოგიებითაღჭურვილისაგამოფენოდასაკონფერენციოდარბაზები. მუზეუმშიდაცულიამოპოვებულიარქეოლოგიურიმასალები, წარმოდგენილიაარქიტექტურა, ოქრომჭედლობა, ბრინჯაოსქანდაკებები.  მსოფლიოში ,,ოქრომრავალიკოლხეთი“-სსახელითცნობილიგამოფენისყველაექსპონატიმოპოვებულია ვანის ანტიკურინაქალაქარისგათხრებისშედეგად, რომლისდიდინაწილიდაბრუნდებამუზეუმში. მუზეუმ-ნაკრძალისკომპლექსისშემადგენელიკომპონენტებია – ვანისნაქალაქარი, ექსპედიციისბაზადათავადმუზეუმი. ნაკრძალისტერიტორიაზეარისმრავალფეროვანისარეკრეაციოზონა.
მუნიციპალიტეტისტერიტორიზეარისბალნეოლოგიურიკურორტები:„სულორი“ და „ ამაღლება“ , რომელიცგანთქმულიათავისითერმულიდამინერალურიწყლებით.
ვანისტერიტორიაზემდებარეობსისტორიულიძეგლები: შუამთისწმინდაგიორგისეკლესია;მელოურისციხე და XIV ს მელოურისეკლესია სოფ. ძულუხში; XII-XIIIსსმთავარანგელოზისეკლესია; თამარისციხე სოფ. ინაშაურში; ბზვანისმღვიმე; გორმაღალისციხე სოფ. სულორში; ნათლისღებისსახელობისეკლესიასოფ. შუამთაში; XVIIIსსამებისეკლესიასოფ. დიხაშხოში; XIსეკლესიასოფ. გადიდი; XVIსეკლესიასოფ. სალომინაოში; ფეოდალურიხანისორიციხესიმაგრედაXIXსეკლესიასოფ. ზედაბზვანში; 1619 წლისმაცხოვრისეკლესიასოფ. ამაღლებაში; შუასაუკუნეებისციხე, ეკლესიადაკოშკისოფ. ისრითში; მთავარანგელოზისსახელობისეკლესიასოფ. ქვედამუქედში; ციხესიმაგრე სოფელი მაისაოურში; ლეგენდისთანახმად, ვანისმუნიციპალიტეტისტერიტორიაზედგასჯვარი, რომელიც ანდრიაპირველწოდებულმა აღმართა.
ვანისმუნიციპალიტეტისსოფელჭყვიშში, კოლხეთისცისქვეშ, ,,მოღალულსულსრომასეენათესავება“, სად ,,ცა, მიწასავსეამარადილირიკით“, მე-19 საუკუნისმიწურულსდაიბადა ,,ბედნიერიორიგენია“, სამშობლოსთვისგულმხურვალეორიმლოცველი, ორიშეუდარებელიპოეტი – გალაკტიონიდატიციანი. გალაკტიონდატიციანტაბიძეებისისტორიულისახლ- მუზეუმებისახლოსმოქმედებსმათივესახელობის მუზეუმი, რომელიცარისძლიერიკულტურულ- საგანმანათლებლოკერა. სოფელტობანიერშიფუნქციონირებს კორნელიკეკელიძის სახლ-მუზეუმი.